Na początek
Frascati to miasteczko liczące około 23 tysięcy mieszkańców na Wzgórzach Albańskich, na południowy wschód od Rzymu, jedno z Castelli Romani. Turyści przyjeżdżają tu dla willi i białego wina. Naukowcy – po co innego: kilka kilometrów od centrum działają krajowe laboratorium fizyki cząstek, ośrodek obserwacji Ziemi ESA i ośrodek badań nad fuzją.
Ta strona opisuje krajobraz (dawny wulkan), starożytne Tusculum, wille, wino i naukowe sąsiedztwo, od którego nazwę wziął Podręcznik Frascati.
Wzgórza Albańskie
Wzgórza Albańskie to pozostałość dawnego wulkanu, Vulcano Laziale. Jego zewnętrzny pierścień tworzy kalderę o średnicy ok. 10 km, a najwyższy szczyt, Maschio delle Faete, ma 956 m. Jeziora Albano i Nemi powstały w wyniku potężnych eksplozji, do których dochodziło, gdy magma zetknęła się z wodą gruntową. Miasta na wzgórzach nazywa się łącznie Castelli Romani. Od 1984 r. znaczna część obszaru jest chroniona jako Park Regionalny Castelli Romani, obejmujący ok. 15 tys. hektarów w 16 gminach.
Tusculum i miasto
Na wzgórzu nad Frascati leżą ruiny starożytnego Tusculum, rywala Rzymu, zniszczonego w 1191 r. Park archeologiczny, położony na terenie Frascati, Grottaferraty, Monte Porzio Catone i Monte Compatri, obejmuje teatr z pierwszej połowy I w. p.n.e., okolice forum, mury i średniowieczną twierdzę. Liczne znaleziska z Tusculum pokazuje Museo Tuscolano w dawnych stajniach Villi Aldobrandini.
Wino
Od Frascati pochodzi też nazwa białego wina. Apelację Frascati DOC zatwierdzono w 1966 r. Winogrona pochodzą z całego terytorium Frascati, Grottaferraty i Monte Porzio Catone oraz z części Rzymu i Monte Compatri; co najmniej 70% muszą stanowić odmiany Malvasia (bianca di Candia i/lub del Lazio), a resztę Bellone, Bombino bianco, Greco bianco i Trebbiano.
Wille
Wille Frascati nazywa się willami tuskulańskimi (Ville Tuscolane); Museo Tuscolano pokazuje drewniane modele dziesięciu z nich. Villa Mondragone w sąsiednim Monte Porzio Catone ma swoje miejsce w historii nauki: papież Grzegorz XIII ogłosił w niej bullę Inter gravissimas, od której zaczęła się reforma kalendarza gregoriańskiego. Od 1981 r. willa należy do Uniwersytetu Rzymskiego Tor Vergata, który prowadzi w niej centrum wydarzeń i kongresów.
Nauka we Frascati: naukowe sąsiedztwo
Kilka kilometrów od centrum działają Narodowe Laboratoria INFN, ośrodek obserwacji Ziemi ESA (ESRIN) oraz ośrodek badawczy ENEA, w którym powstaje włoska instalacja do badań nad fuzją DTT. W stronę Rzymu, w rejonie Tor Vergata, skupiają się Uniwersytet Rzymski Tor Vergata, siedziba główna Włoskiej Agencji Kosmicznej (ASI), ośrodek Narodowej Rady Badań (CNR) i Instytut Astrofizyki i Planetologii Kosmicznej INAF. Wyżej, w Monte Porzio Catone, pracuje Obserwatorium Astronomiczne w Rzymie, a za jeziorami, w Castel Gandolfo, od 1935 r. działa Obserwatorium Watykańskie.
Z nazwą miasta wiąże się też kawałek historii statystyki: w czerwcu 1963 r. eksperci OECD uzgodnili we Frascati pierwsze zalecenia dotyczące statystyki B+R, które stały się Podręcznikiem Frascati. Zobacz Instytuty i infrastruktura oraz Rodzinę Frascati.
Źródła
Sprawdzone ze źródłami poniżej 26 października 2026 r.
- ISTAT, Demo – Statistiche demografiche: popolazione residente al 1° gennaio 2025, comune di Frascati (058039). demo.istat.it/
- Parco Regionale dei Castelli Romani (2000), L'ambiente naturale (guida), via Parchi Lazio. www.parchilazio.it/documenti/schede/ambiente_parco_castelli.pdf
- Regione Lazio, Direzione Capitale naturale, parchi e aree protette (2019), Parco regionale dei Castelli Romani. www.parchilazio.it/documenti/schede/castelli_m_ilovepdf_compressed.pdf
- Turismo Roma (Roma Capitale), Tuscolo Archaeological Cultural Park. www.turismoroma.it/en/places/tuscolo-archaeological-cultural-park
- Ministero della Cultura, Museo Tuscolano – Scuderie Aldobrandini. cultura.gov.it/luogo/museo-tuscolano-scuderie-aldobrandini
- Disciplinare di produzione dei vini a denominazione di origine controllata «Frascati» (DPR 3 March 1966, as amended; published by the Ministry of Agriculture), via ARSIAL. www.arsial.it/app/uploads/page/frascati_doc.pdf
- Università di Roma Tor Vergata, Villa Mondragone. web.uniroma2.it/en/contenuto/villa_mondragone
- Università di Roma Tor Vergata, Introducing Tor Vergata. web.uniroma2.it/en/contenuto/introducing_tor_vergata
- INAF, Media INAF (25 July 2012), Per l'ASI un anniversario e un'inaugurazione. www.media.inaf.it/2012/07/25/a-ventanni-da-quel-volo/
- CNR – Area della Ricerca di Roma Tor Vergata. www.artov.rm.cnr.it/
- INAF-IAPS, About us. www.iaps.inaf.it/en/about-us
- Ministero della Cultura, Astrolab c/o INAF – Osservatorio Astronomico di Roma. cultura.gov.it/luogo/astrolab-c-o-inaf-osservatorio-astronomico-di-roma
- Musei Vaticani (2024), Visite delle Cupole della Specola Vaticana sul Palazzo Papale di Castel Gandolfo. www.museivaticani.va/content/museivaticani/it/eventi-e-novita/notizie/2024/cupole-astronomiche-palazzo-papale-visite.html
- OECD (2015), Frascati Manual 2015: Guidelines for Collecting and Reporting Data on Research and Experimental Development, OECD Publishing, Paris. doi.org/10.1787/9789264239012-en